Wat is de waarde van biodiversiteit?

Een essay geschreven door Cecile van Oppen van Copper8

Bijen - Synchroon met de Stad

In de afgelopen jaren is steeds duidelijker geworden: het gaat niet goed met de wereldwijde biodiversiteit. In de veertig jaar tussen 1970 en 2010 hebben wij al ruim 52% van onze planetaire biodiversiteit verloren; en ruim 70% van de overgebleven diersoorten riskeren uitsterven wanneer de temperatuur 3,5 graad stijgt.

“In veertig jaar hebben wij al ruim 52% van onze planetaire biodiversiteit verloren”

In de recente studie van de Stockholm Resilience Center wordt nogmaals duidelijk dat wanneer wij kijken naar onze planetaire grenzen, er twee categorieën zijn waar wij al ruim boven onze grenzen leven: de stikstof- en fosforcycli en de genetische biodiversiteit.

Wat is de waarde van biodiversiteit - Grafiek - Cecile van Oppen

“Ik deed een vreugdendansje op de aanwezigheid van een heus bijennest in mijn kleine dorpstuintje”

Zachte waarden….

Ik vraag me af of door de sterke afname aan biodiversiteit wij in figuurlijke zin misschien de nog wel aanwezige biodiversiteit meer gaan waarderen. Ik merk in elk geval dat ik zelf door de heftige berichtgeving méér de natuur in trek, de planten in mijn tuintje méér hun eigen gang laat gaan om de diversiteit in de plantengroei te stimuleren, en een vreugdedansje heb gedaan op de aanwezigheid van een heus bijennest in mijn kleine dorpstuintje. Maar of ik representatief ben?

Hoewel een recente analyse van het Compendium voor de Leefomgeving laat zien dat de totale aanhang van de vier grootste natuurorganisaties (WNF, Natuurmonumenten, Provinciale Landschappen en de Vogelbescherming) sinds 2010 een dalende trend laat zien; is er ook hoop! Een studie van WUR laat namelijk zien dat er een toename is aan burgerinitiatieven met betrekking tot biodiversiteit, en dat ruim 81% van de bevolking zich minstens ‘matig’ betrokken voelt bij de natuur. Wellicht maakt groot dus plaats voor klein? Laten we het hopen!

Aan de andere kant zie ik door de toenemende verstedelijking ook een groeiende afstand tussen mensen en ‘de natuur’. En hierbij zet ik ‘de natuur’ bewust tussen aanhalingstekens omdat alleen al het feit dat we een semantische afstand creëren tussen de natuur en wijzelf misschien al voldoende zegt.

Wat is de waarde van biodiversiteit - Essay - Synchroon met de Stad

”Een eenmalige investering zorgt al jarenlang voor het gezond behouden van bibliotheek Casa da Livraria”

“Maar wat ik écht bijzonder vind is dat zij een kolonie van vleermuizen hebben in de bibliotheek”

Ik had afgelopen zomer de eer om Casa da Livraria te bezoeken – de bibliotheek van de Universiteit van Coimbra die in 1728 is gerealiseerd. Wat deze prachtige bibliotheek bijzonder maakt is dat hij niet door installaties wordt geconditioneerd. De 3 meter dikke muren zorgen voor de regeling van temperatuur, de marmer-ogende bogen blijken hout te zijn en zorgen voor vocht regulatie. Maar wat ik écht bijzonder vind is dat zij een kolonie van vleermuizen hebben in de bibliotheek die ’s-avonds een belangrijke regulerende functie hebben – zij eten de motten die eventueel de boeken kunnen aantasten. Hoewel er een klein nadeel is van de vleermuizen – hun uitwerpselen – wegen deze nadelen niet op tegen de voordelen. De vleermuispopulatie is daarnaast zelfregulerend: minder insecten zorgen voor minder voorplanting en vice versa. Een eenmalige investering zorgt al jarenlang voor het gezond behouden van deze bibliotheek.

Waarom ik dit voorbeeld deel is omdat wij misschien wel zo ver verwijderd zijn van ‘de natuur’ dat wij niet meer in staat zijn om dit soort natuurlijke oplossingen te verzinnen voor de uitdagingen van vandaag. Wij schieten meteen naar de techniek, naar de innovatie, terwijl we buiten misschien de grootste bron van innovatie aan onze voeten ligt.

Naast de semantische discussie over onze verwijdering van ‘de natuur’ is het ergens ook heel simpel: meer beton is minder groen. En minder groen betekent minder ruimte voor biodiversiteit.

Deze zelfde redenering van ‘verstening’ van onze maatschappij gebeurt ook in onze eigen achtertuin. Wat er namelijk gebeurt (vooral in steden) is dat alleen tweeverdieners zich nog kunnen veroorloven om in een stadswoning met tuin te wonen. Naar mate het gemiddeld inkomen van huishoudens stijgt worden de groene mini-oases in de steden langzaam maar zeker versteend omdat er geen tijd meer is voor het onderhoud. Aandacht maakt plaats voor inkomen – er is vooral nog aandacht voor economische groei.

“In letterlijke zin is de waarde van biodiversiteit ver te zoeken”

Kunnen we biodiversiteit in euro’s uitdrukken?

En dat brengt mij naar het tweede deel van mijn argument: in letterlijke zin is de waarde van biodiversiteit ver te zoeken. En juist in deze letterlijke waardering ligt misschien wel de sleutel naar succes.

Wat is de waarde van biodiversiteit - Pluktuin - Cecile van Oppen

Allereerst hanteren wij in het hedendaagse kapitalisme een vrij beperkte definitie van kapitaal – er lijkt alleen nog ruimte voor financieel kapitaal; terwijl er volgens het IIRC nog vijf andere vormen zijn van kapitaal: geproduceerd kapitaal, intellectueel kapitaal, menselijk kapitaal, sociaal kapitaal en – zeker niet de minste in geval van dit essay – natuurlijk kapitaal.

“Zonder de aanwezigheid van natuurlijk kapitaal kun je zelfs zeggen dat er geen sprake kan zijn van een economie”

Ten tweede is de manier waarop wij ‘welvaart’ meten best gek. Wij kijken niet zozeer naar het (financieel) kapitaal dat wij hebben (stock) maar juist het kapitaal dat door de economie heen loopt (flow) – en dan hebben wij ook nog de eeuwige obsessie dat dit getal moet groeien. Dat werkt misschien voor financieel kapitaal, omdat banen en dus inkomens afhankelijk zijn van deze ‘flow’. Maar als wij kijken naar de ecosysteem diensten die de natuur voor ons kan bieden, het ‘natuurlijke kapitaal’, is het voornamelijk van belang dat er voldoende ‘stock’ is. Met een afnemende ‘stock’ kunnen de functies en de waarde van de natuur immers niet worden ingevuld.

Ten noorden van Brazilië een voorbeeld hoe het óók kan: sinds 2009 betaalt Noorwegen Guyana ruim $250 miljoen voor het in stand houden van hun regenwoud . Hoewel er ook veel kritiek is op deze deal, blijkt uit cijfers dat Guyana nog wel een van de laagste cijfers noteert qua ontbossingsgraad (0.065% in 2014) .

Waarderen wij de ‘stock’ van ons natuurlijk kapitaal niet, transformeert deze ‘stock’ al gauw in financiële ‘flow’. Zo ook in Brazilië, waar branden doorgaans worden ingezet na ontbossing om de gekapte bomen op te ruimen en ruimte te maken voor landbouwgrond voor o.a. sojateelt. Korte termijn financieel kapitaal wint het dus van lange termijn natuurlijk kapitaal. De ernst is alleen dat dit natuurlijk kapitaal essentieel is voor ons gezamenlijke voortbestaan.

“You can’t beat nature”

Hoe dan?

Het is allerminst een nieuwe gedachte – het waarderen van de natuur. Maar hoe kunnen we daar concreet handen en voeten aan geven?

  1. In kaart brengen en waarderen van het vermogen:

    Wat is de aanwezige ‘stock’ van ons natuurlijk kapitaal? En als we weten hoeveel we hebben, kunnen we dan ook een (reële) prijs hangen aan de ecosysteem diensten die deze ‘stocks’ vervullen? Bijvoorbeeld een waarde hangen aan de opname van CO2 door het regenwoud in de Amazone, en de productie van zuurstof, waardoor er een belang is bij het in stand houden van deze bron. Of een waarde hangen aan de populatie van ‘bestuivers’?

  2. In kaart brengen en waarderen van de transacties:

    Wat zijn de ‘flows’ van energie en materialen door onze economie? Hierin kunnen vervuilende activiteiten zoals uitstoot en de delving van metalen extra belast worden (CO2-belasting). Hierdoor wordt het gebruik van (snel) hernieuwbare bronnen aantrekkelijker, alleen moeten wij er wel verantwoordelijk mee omgaan. Immers kunnen we zonder ‘stocks’ van natuurlijk kapitaal geen ‘flow’ genereren. Kunnen we daarmee ook een plafond hangen aan de ‘flows’?

  3. Investeren in natuurlijk kapitaal

    Om naar een regenererende economie te komen moeten we ook opnieuw gaan investeren in natuurlijk kapitaal om de ‘stocks’ aan te vullen. We zijn gezegend met snel hernieuwbare bronnen, maar het gebruik (‘flows’) overstijgt nu de het vermogen (‘stock’). “Wij lenen van de aarde, en de omvang van deze lening gaat alsmaar toenemen met een groeiende wereldbevolking.” Kunnen we onze ‘balans’ weer terugvinden?

Wat is de waarde van biodiversiteit - Bijen - Cecile van Oppen

Hoewel deze gedachte niet nieuw is, zie ik helaas tot op heden dat het financiële kapitaal de dominante der kapitalen is. Misschien ook wel omdat de methode van ‘natuurlijk kapitaal boekhouden’ nooit perfect zal zijn, en in duurzaamheidsland het streven naar perfectie overheerst. Maar perfectie kan ook de vijand zijn van goed, en belemmert de urgentie transitie die wij moeten maken.

Een boerenwijsheid uit Wales leerde mij: “You can’t beat nature”. En ook in dit geval zit daar een sterke kern van waarheid in, uiteindelijk is de natuur de baas. De vraag is alleen of wij op tijd deze transitie zullen in zetten…